حادثه در تهران
دكتر احمدي نژاد در مراسمی که روز يكشنبه هفته جاري به مناسبت اولین روز هفتهی منابع طبیعی و روز درختکاری برگزار شد، با بیان اینکه من نگران حادثه در تهران هستم، گفت: اگر خدای نکرده یک اتفاقی در تهران بیفتد که صاحبنظران میگویند قطعی است و در راه است که البته ما دعا میکنیم اینگونه نشود، چگونه مدیران شهری میتوانند منطقهی جنوب تهران، منطقهی 15 و 16 را جمع کنند وقتی مسیر بسته است؟ کجا راه دسترسی وجود دارد؟
اين هشدار رييس جمهور در كنار تذكارها و بيدارباش هاي فراواني كه از سوي كارشناسان مربوطه اعلام و منتشر مي شود؛ تلنگري است براي آنكه «زلزله» را جدي بگيريم و با شناخت زواياي تخريبي آن، پيش بيني هاي لازم را تدارك ببينيم.
از چهل نوع بلاياي طبيعي شناخته شده در دنيا، سي و يك نوع آن در كشور ما رخ ميدهد كه به همين دليل ايران يكي از ده كشور بلاخيز دنيا محسوب مي گردد. پرتلفاتترين بلاياي طبيعي در كشور ما زلزله و سپس سيل است. از آنجا كه ايران روي يكي ازكمربندهاي فعال زلزله خيز جهان قرار گرفته است لذا تمامي شهرهاي ما برروي گسلهاي زلزله واقع شدهاند و هر ازگاهي يك بار زلزله اي ويران كننده نقاطي از كشور را مي لرزاند.
«زلزله» يك سري ازتكانها ولرزش هاي ناگهاني است كه از آزاد شدن فشار در طول گسل هاي فعال و در مناطق آتشفشاني فعال ناشي مي شود. موجهاي زلزلـــه دست كم در سه جهت اتفاق مي افتد و در يك مسافت قابل ملاحظه از مكــــان اصلي بطور جداگانه حس مي شوند . وقتي امواج زلزله ازمكاني مي گـــــــذرد زمين وساختمانها مي لرزند وبه جلو و عقب مي روند .بالاترين زيان ناشي اززلزله هميشه در مركز زلزله يعني جائي كه حركت بالاوپائين است نيست امـــــــــا در مكانــــهائي كه موجهاي زلزله بصورت مايل به سطح مي رسد ونزديك مركــز زلزلــــه باشند داراي بالاترين زيان مي باشند .يك زلزله شديد معمولاً بوســـيله يكسري ديــــگر ازتكانها همراه مي شود.
مهمترين مناطق زلزله خيز دنيا درسه منطقه پراکنده اند:
1- کمر بند چين خورده آلپ-هيماليا: جايي که پوسته اسيا – اروپا (اوراسيا) به صفحه افريقا – هند برخورد مي کند. در کشورهاي ايتاليا، يونان، ترکيه، ايران، شمال هند.
2- کمر بند اطراف اقيانوس آرام : جايي که صفحه اقيانوس ارام به صفحه قاره اسيا – اروپا - امريکاي جنوبي - استراليا و امريکاي شمالي برخورد مي کند.
3- کمربند مياني اقيانوس اطلس: جايي که صفحه اقيانوس اطلس در حال گسترش است.
صفحه ايران از جانب دو صفحه اوراسيا و عربستان تحت فشار است. بنا به نظر متخصصان پوسته اي، عربستان سالانه به ميزان 5 سانتيمتر به سمت فلات ايران حركت مي كند .درنتـــــــيجه فشار دوصفحه ازشمال و جنوب مقدار زيادي انرژي در پوسته ايران جمــع مي شود كه به صورت زلزله هاي كوچك وبزرگ و متوسط هر ازچند گاهي آزادمي شود .
كشور پهناور ايران از نظر زلزله خيزي به چهار منطقه تقسيم مي شود:
1-كمربند چين خورده زاگرس : اين كمربند شامل نواحي غرب وجنوب غرب از زلزله خيزترين منطقه اي ايران است. زلزله ها بيشتر از نوع خفيف ومتوسط و گاهي هم از نوع شديد است.
2- ناحيه ي البرز : محدوده اين قسمت ازقفقاز تا شمال خراسان رادر برمي گيرد . نوع زلزله ها بيشتر ازنوع بزرگ ومخرب است كه تعدادآنها كمتر ودوره آرامش آن طولاني تر است . ( رودبار منجيل )
3- نواحي مركزي وشرق ايران :شامل قسمتهاي مركزي وشرق وشرق مركزي ايران است .قابليت ايجاد زمين لرزه هاي بزرگ در اين ناحيه وجود دارد. ( طبس 1357، دشت يباض 1347 )
4-ناحيه آذربايجان:دراين ناحيه خطر بالقوه زلزله زياد است زيرا گسله هاي فراوان وفعالي وجود داردهمچنين به علت كوههاي آتشفشا ن سهند ، سبلان كه درايجاد بعضي زلزله ها مي توانند نقش داشته باشند.
در يك قرن گذشته بيش از 85 زلزله مخرب در جهان رخ داده است كه 36 زلزله از اين تعدادبا بزرگي بالاي 6 ريشتر بوده است. بطور متوسط در ايران هر 5 سال يك زلزله شديد رخ داده است. شديدترين زلزله كه درطول قرن گذشته در ايران رخ داده مربوط به زلزله طبس 1357 بوده با بزرگي 7.7 درجه بوده است كه در آن 19600 نفر كشته شده اند. زلزله اي رودبار منجيل در سال 1369با بزرگي 7.3 ريشتر كه بيش از 35000را تلف كرد بعلاوه خسارتهاي اقتصادي ،اجتماعي ورواني زيادي برجاي گذاشت و زلزله بم با قدرت 3/6 ريشتر و قريب به 40 هزار نفر قرباني در سال 1382 روي داد
تهران بزرگ اما درحقيقت هميشه مي لرزد اما كسي به اين لرزه ها توجه نمي كند . موقعيت تهران در پاي كوه البرز يعني واقع شدن برروي كمر بند زلزله خيز آلپ - هيماليا از يك طرف و از طرف ديگر وجود گسل هاي طولي فراوان در لايه هاي آبرفتي دامنه البرز كه براثر آزمايش هاي ژئوتكنيك ثابت شده است و وجود زلزله هاي تاريخي كه ازگذشته هاي بسيار دور تا به حال چند بارتكرار شده وخسارات وتلفات زيادي برجاي گذاشته چنانكه اولين زلزله ثبت شده در ري بوده است وحتي لغت ري كه درزبان يوناني رگه ، راگا ، ركس گفته شده به معناي زير ورو شدن است ونام روستايي بنام بومهن كه در فارسي به معناي حركت زمين مي باشد ، همه شاهدي دال بر زلزله خيز بودن تهران دارد.
وجود ساختمانهايي با طول عمر بيش از 30 سال که با مصالح نامرغوب ساخته شدهاند، ساختمانهاي جديد اما غير مقاوم، تراکم خانهها و جمعيت، مقاوم نبودن سدهاي کرج ، لتيان ، لار در برابر زلزلههاي بزرگ، سطح بالاي آب و پساب زيرزميني ، دانه ريز بودن خاک ، آبرفتي بودن رسوبات و كمبود فضاي باز براي چادر زدن و کمک رساني از جمله مشكلاتي هستند كه ممكن است زلزله اي متوسط را در تهران به يك حادثه بزرگ تبديل نمايد.
مطالعات زمين شناسي نشان مي دهد كه گسل شمال تهران، گسل نياوران و مجموعه گسل هاي ري ازمهم ترين گسل هاي فعال هستند كه قادرند چند سانتي متر تا چند متر حركت كنند. اين گسل ها از نوع اصلي و لرزه زا با طول بيش از 10 كيلومتر مي باشند. اينها جزء گسل هاي فشاري و پر انرژي هستند كه هم زمان بازگشت طولاني تر دارند و هم ويرانگرهستند. گسل شمال تهران ، مشاء ، فشم ، نياوران ،محموديه ، شمال ري ، جنوب ري وكهريزك ازاينگونه اند. در گسل مشا هر 2500 تا 3000 سال يک زلزله بزرگ رخ داده است يعني در يک ميانگين زماني 2500 ساله به طور متوسط يک زلزله مهم داشته ايم.
در هر حال براي كاستن از ميزان خسارات وتلفات زياد ناشي از زلزله بايد قبل از وقوع آن پيشگيري هاي لازم را مورد توجه داد. علاوه بر آنكه مديران و مسئولان بايد براي مديريت بحران آمادگي ها و ورزيدگي هاي لازم را داشته باشند همه شهروندان نيز بايد آماده باشند و شيوه هاي مواجهه با اين حادثه را بياموزند.